به بهانه هفته دولت

مراقب سلامتی خود باشیم 

الزامات مهندسی محیط کار (ارگونومی) برای کاربران مستمر و غیر مستمر رایانه به شماره استاندارد ملی ۱۱۵۶۵

تحول مهندسی کار به طور عمده ناشی از رشد سریع فناوری اطلاعات و رایانه است. رایانه و لوازم مربوط به آن مثل میز و صندلی در طراحی محیط کار مورد توجه هستند. اگر این لوازم طراحی خوبی نداشته یا به طور نامناسب تنظیم شده باشد کاربر ممکن است دچار خستگی، استرس و حتی آسیب شود. اخیرا آسیب های حاصل از کار با رایانه مانند آسیب های عصبی اسکلتی، ورم های موضعی و التهاب تاندون افزایش یافته است. بنابراین هدف تدوین این استاندارد، تعیین الزامات مهندسی محیط کار برای کاربران مستمر و غیر مستمر رایانه، کاربران در ادارات، موسسات و سایر مکان هایی است که افراد برای مدت طولانی یا کوتاه مدت از رایانه استفاده می کنند جهت کاهش آسیب ها و افزایش بهره­وری می باشد.

کاربری که روزانه بطور پیوسته به مدت ۳ تا ۵ ساعت از رایانه استفاده می کنند کاربر غیر مستمر رایانه و به کاربری که روزانه و پیوسته بیش از ۵ ساعت از رایانه استفاده می کند کاربر مستمر رایانه گفته می شود.

از جمله الزمات ارگونومیک برای این کاربران، صندلی اداری قابل تنظیم و مناسب با ارتفاع نشمینگاه است که به کاربر اجازه دهد پای خود را به طور استوار روی کف اتاق یا زیر پایی مناسب قرار دهد و قابلیت تنظیم ارتفاع ۳۸۰ تا ۵۲۰ میلیمتر را دارا باشد.

همچنین عمق نشیمنگاه باید به گونه ای باشد که کمر کاربر کاملا با پشتی صندلی تماس داشته و از فشار آمدن به ناحیه پاها و پشت زانو جلوگیری شود و عمق آن باید کمتر از ۴۳۰ میلیمتر باشد و از قابلیت تنظیم افقی پشتی برخوردار باشد و حمایت کافی را در پشت کاربر ایجاد نموده و لبه نشیمنگاه در قسمت جلو به برای حداقل رساندن فشار به پشت پاها باید به شکل آبشار و یا گرد باشد.

پشتی صندلی باید از ارتفاعی در حدود (۵۴۰-۳۸۰) میلی متر و عرض (۴۸۰-۳۵۰) میلی متر برخوردار باشد و زاویه شیب پشتی صندلی می تواند ثابت، قابل تنظیم یا دارای فنر کششی بوده، همچنین تماس و حمایت خوبی را در ناحیه کمر و پشت کاربر ایجاد نماید و در جهت عمودی قابل تنظیم باشد.

دسته صندلی باید در حالت عمودی و افقی قابل تنظیم باشد و برای کاربرانی که بصورت مستمر و غیر مستمر با رایانه کار می کنند باید در هر دو جهت تکیه گاه مناسبی برای دست ها ایجاد نماید.

پایه صندلی کاربر باید دارای ۵ پایه همراه با چرخ هایی با قابلیت چرخش ۳۶۰ درجه و حرکت به اطراف و دارای چرخ های سخت برای کفهای نرم یا چرخهای نرم برای کف های سخت باشد و باعث سهولت در هنگام نشستن و برخاستن و کاهش فشار به ستون فقرات هنگام چرخش باشد.

محل استقرار رایانه باید دارای سطح کار با مساحت و فضای کافی برای قرار دادن وسایل و مدارک مرتبط با رایانه باشد، به طوری که اجازه کلیه امور را به کاربر بدهد و کابران رایانه باید مستقیماً در جلوی صفحه نمایش و صفحه کلید و موشواره قرار گیرند.

صفحه نمایش باید در وضعیتی قرار بگیرد که بالای صفحه در مقابل چشم ها و یا کمی پایین تر واقع گردد و فاصله صفحه نمایش از کاربر باید به اندازه طول یک دست در حالتی که شخص به راحتی در مقابل صفحه کلید نشسته است باشد و گردن و شانه های خود را به حالت مستقیم و راحت و روبه جلو نگه داشته، آرنج ها را نزدیک به کمر قرار داده و از قوز کردن و بالا بردن شانه ها خودداری شود و ساعدها، مچ ها و دست­ها را موازی با زمین قرارداده و آرنج ها نیز کمی خم باشند.

همچنین در هنگام کار با رایانه از نگاه کردن مستمر به صفحه نمایش پرهیز نموده و برای هر ۳۰ دقیقه کار، چشم ها به مدت ۱۰ الی ۱۵ ثانیه روی اشیایی که در فاصله دورتری قرار دارند متمرکز شود.

روشنایی در محل کار باید طوری تنظیم شود که انعکاس نور به حداقل برسد تا شرایط دید مناسب و بدون ناراحتی فراهم گردد و اگر انعکاس نور را نتوان با سایر اقدامات کنترلی حذف نمود باید از صفحه ضد انعکاس استفاده شود. کار با رایانه نسبت به کار نوشتاری روشنایی کمتری نیاز دارد.

انعکاس نور از منابع طبیعی و یا منبع نور سقفی به صفحه رایانه باید تا حد امکان کاهش یابد بطوری که محل استقرار رایانه باید به گونه ای باشد که کاربر در مقابل و یا پشت به پنجره قرار نگیرد . پنجره ها باید با کرکره یا پرده پوشانده شوند تا امکان کنترل میزان روشنایی فراهم گردد.

توصیه هایی برای کار با لب تاپ ها: لب تاپ مزایای بی شماری از جمله وزن کم و امکان جابجایی آن ها برای کاربران دارند. اما نحوه طراحی هنگام استفاده گسترده از این وسایل توسط کاربران مشکلات ارگونومیک را نمایان می سازد. از آنجا که وضعیت صفحه کلید و اشاره گر و صفحه نمایش ثابت می باشد بروز مشکلات برای بدن اجتناب ناپذیر است. کار با لب تاپ به صورت محدود و گهگاه مشکلی ایجاد نمی­نماید. لازم است که صفحه نمایش، صفحه کلید و موشواره مجزا تهیه شود.