خرما دارای خواص بسیار زیادی از جمله بازگشت انرژی و جوانی از دست رفته است که در قرآن کریم و دیگر کتاب های مقدس نیز به خواص این میوه شفابخش اشاره ویژه شده است. با توجه به مصرف این میوه پرکاربرد در سفره افطار و سحر روزه داران، خلاصه ای از استاندارد ملی ایران شماره ۳۹۵ و ۸۷۵۷ در خصوص تعیین ویژگی ها (فیزیکی – شیمیایی)، طبقه بندی، نمونه برداری، روش های آزمون، بسته بندی و نشانه گذاری خرما در ادامه آورده شده است. در این استانداردها به عواملی مانند تغییر رنگ خرما و صدمه دیدگی، آفت و آفت زدگی، ترشیدگی، شکرک، بسته بندی و ارزش غذایی خرما پرداخته شده است.

خرما میوه نخل از خانواده پالماسه است که به رشد نهایی و کامل رسیده باشد. خرما را بر اساس میزان رطوبت ( نرم، خشک و نیمه خشک)، نوع عرضه و سایر موارد دسته بندی می نمایند. خرمای سالم باید فاقد تغییرات ظاهری مانند: صدمات مکانیکی، لک زدگی یا هرگونه تغییر رنگ غیرطبیعی که در اثر آفتاب سوختگی، نقاط سیاه و یا بی رنگ شدن بوجود آمده است، باشد. عیوب خرما عبارتند از: خرمای صدمه دیده، نارس، تلقیح نشده، آلوده، دارای مواد خارجی، آفت زده، دارای آفات زنده، شکرک زده، ترشیده، پوسیده و دارای سم.

یکی از گونه های معروف خرما، خرمای مضافتی است. این رقم خرما به رنگ بنفش تیره متمایل به رنگ سیاه بوده ،گوشت دار، پر شهد و خوش طعم است و نوع مرغوب آن در شهرستان بم از استان کرمان، به عمل می آید.

تعاریف مربوط به عیوب خرما در زیر آورده شده است:

خرمای نارس به خرمایی گفته می شود که در مرحله ای از رشد فیزیولوژیکی خود، متوقف شده و کم وزن یا کم رنگ، یا چروکیده وبه صورت خشک نمایان می شود.

خرما ممکن است که رنگ طبیعی و مخصوص خود را به طور کلی یا جزیی از دست داده  و این تغییر رنگ در خرما، به صورت وجود لک زدگی، نقاط سیاه و یا سر سیاه در قسمت کلاهک آن و هم چنین بی رنگ شدگی آن پدیدار می شود.

خرما ممکن است به مواد خارجی و یا گرد و غبار و شن آلوده باشد و همچنین در اثر عوامل فیزیکی و فشار دچار صدمه شده و شکل طبیعی خود را از دست داده و بافت آن در حدی پاره شده که هسته آن نمایان گردد.

به هر گونه موجود زنده در هر یک از مراحل رشد، مانند شش پایان،کنه ها که از خرما تغذیه کرده و یا در خرما نشو و نما کرده و موجب آلودگی وکاهش کمی و کیفی آن را فراهم سازد را آفت زنده می گویند

به آثار برخاسته از فعالیت و تغذیه آفت که با چشم غیر مسلح بر روی خرما یا درون آن دیدنی باشد، مانند وجود لکه، کانال محل تغذیه و وجود فضولات، لارو و هم چنین وجود حشره و یا کنه مرده یا قطعات مختلف بدن آن ها در خرما آفت زدگی می گویند.

شکرک زدگی در خرما هنگامی گفته می شود که قند موجود در خرما متبلور شده و یا در سطح خارجی خرما و زیر پوست آن به صورت بلورهایی سفیدرنگ، نمایان شده باشد.

ترشیدگی خرما به حالتی که در نتیجه زیاد شدن رطوبت و فعالیت قارچ ها، مخمرها و باکتری ها، در خرما قند تبدیل به اسید شده و خرما بو و مزه ترشیدگی پیدا می کند، گفته می شود.

خرما از نظر کیفیت باید مطابق با استاندارد ملی ایران از نظرآفت زنده، آفت زدگی، اندازه (ریزی یا درشتی)، آزمون تعیین رطوبت، بو، مزه و ترشیدگی و مانده آفت کش ها باید مورد آزمون قرار گیرد.

در بسته بندی خرما باید توجه داشت که بسته و بسته بندی خرما باید به گونه ای باشد، که محتوای بسته را در برابر آسیب های برخاسته از جا به جایی، انبار کردن، ترابری، رخنه نم و افت رطوبت، آفت ها، گرد و غبار و جز آن، حفظ کند. جنس بسته های مورد استفاده باید مشخصات لازم ویژه بسته بندی مواد غذایی را دارا باشد و هیچ گونه اثر سویی روی خرما نداشته باشد و سبب ایجاد تغییرات فیزیکی و شیمیایی و میکروبی در آن نشود.خرمای بسته بندی شده در بسته های کوچک (اعم از سلوفان یا کیسه های پلی اتیلن، با پاکت های نفوذ ناپذیر) باید در جعبه های چوبی یا مقوائی مناسب، بسته بندی شوند . پوشش های بسته بندی خرما باید عاری از آلودگی باشد .اطلاعات شناسایی باید در درون هر بسته برای مصارف داخلی به زبان فارسی و برای صادرات به زبان انگلیسی و یا زبان کشور خریدار نوشته شود.

خرما از ارزش غذایی خوبی برخوردار است و باید آن را در هرم مواد غذایی میوه به حساب آورد. با توجه به کوچکی هر عدد خرما، هر واحد آن شامل دو تا سه عدد خرما است که چنانچه براساس نیاز روزانه دو تا سه واحد میوه می خورید، می توانید این تعداد را به جای یکی از این واحدهای میوه استفاده کنید.به یاد داشته باشید که خرما به علت داشتن قند زیاد که بخش بیشتر آن قند ساده است درصورت مصرف زیاد و با افزایش انرژی مصرفی ممکن است، سبب چاقی شود، افراد دیابتی یا کسانی که سابقه دیابت در خانواده آنان وجود دارد باید تعادل را در مصرف خرما حفظ کنند.

معاونت استاندارد سازی و آموزش

اداره کل استاندارد استان هرمزگان